Canlı Fiyatı:
Trust Score, bir borsanın işlem hacminin meşruiyetini değerlendirmek için CoinGecko tarafından geliştirilen bir sıralama algoritmasıdır. Trust Score, likidite, operasyon ölçeği, siber güvenlik puanı ve daha fazlası gibi bir dizi metrik üzerinden hesaplanır.
Bitcoin Nasıl Çalışır?
Bitcoin tümüyle merkeziyetsiz bir dijital para birimi olarak kendinden önceki hiçbir varlığa benzemiyor.
Dijital çağdan önce herkes, paranın fiziksel formlarıyla işlem yaptı. Bu süreç çiftlik hayvanları ve tuz ile başladı, gümüş ve altınla devam etti ve kağıt paraya kadar geldi. Paranın “dijitalleştirilmesi” henüz yeni yeni ortaya çıktı ve böylelikle banka hesapları online ortama taşınabildi. Bu sayede, bugün hiç düşünmeden kullanılan PayPal ve Square gibi çok sayıda online ödeme platformu dünyaya geldi.
Bununla birlikte tüm bu “dijital işlemler” faaliyetlerini sürdürebilmek için merkezi bir sisteme ihtiyaç duyuyor. Bankanız veya PayPal gibi finansal servisler, kullanıcı hesaplarını sürekli güncel tutmaktan ve sayımların doğru bir şekilde yapıldığını garantilemekten sorumlu. Bu sistemler dijital paranın merkeziyetçi formunu temsil ediyor.
Bitcoin, mahsuplaşma sürecini merkeziyetsiz hale getirerek dijital para endüstrisinde adeta bir devrim yaptı. Bitcoin, kullanıcılar arası işlemlerde her an tutarlılığı sağlayan merkezi bir yapı yerine, hesap bakiyelerinin ve işlemlerin tüm dünyadaki kullanıcılarla yarı anonim (pseudonymous) olarak paylaşıldığı bir sistem kullanıyor. En basit haliyle açıklamak gerekirse, Bitcoin protokolünde yer almak isteyen herkes, ücretsiz ve açık kaynaklı yazılımı indirip bu ağa katılabilir.
Bir Bitcoin kullanıcısı olarak birine Bitcoin göndermek için tüm bilmeniz gereken onların Bitcoin adresidir (bu bilgi bir dizi harf ve sayıdan oluşuyor, alıcı kişinin ismi veya herhangi bir kişisel bilgi içermiyor!). Sahip olduğunuz Bitcoin’i bir adrese göndererek, aslında işleminizi Bitcoin ağı üzerinde blockchain teknolojisi (buna daha sonra değineceğiz) kullanarak yayınlıyorsunuz (Merhaba, ben Ayşe, Ali’ye 1 BTC gönderiyorum). Bitcoin ağı, Ayşe’nin cüzdan bakiyesinin en güncel halini takip ettiği için, sistem onun cüzdan bakiyesini kontrol ediyor (Örneğin, Ayşe’nin cüzdanında 2 BTC var, yani Ali’ye 1 BTC gönderebilir) ve işlemi tamamlıyor.
Kısacası Bitcoin, bu paylaşımlı hesap defterinin daima tutarlı olacağını garantileyerek çalışıyor ve yeni Bitcoin işlemlerini (Ali, Ayşe’ye 2 BTC geri yolluyor) doğruluyor, kayda geçiriyor ve ardından hesap defterine ekliyor. İşte bu yeni “bilgi bloklarının” var olan blok zincirine eklenmesi, blockchain (blok zinciri) teknolojisinin kalbini oluşturuyor.
“Madencilik” blockchain’e yeni bloklar ekleme eylemine verilen addır. Daha basit bir dille açıklamak gerekirse, Bitcoin madencileri temelde çok karışık bir bulmaca olan kriptografik bir problemi çözmek için kayda değer miktarda bilgisayar gücü tahsis ediyorlar. Bulmacayı, diğerlerinden önce başarıyla çözen madenci, blok ödülü olarak daha önceden belirlenmiş miktarda Bitcoin ile ödüllendiriliyor. Bazı durumlarda blok ödülleri, madencilerin kaynak paylaşımı için bir araya geldiği madencilik havuzlarına veriliyor.
Bulmaca çözüldüğü anda blok onaylanıyor ve blockchain’e ekleniyor. Bu yeni bilgi tüm düğümlere, yani Bitcoin protokolü katılımcılarına gönderiliyor ve herkesçe paylaşılan defter bir kez daha güncelleniyor.
Bitcoin’in fiyatı arttıkça blok ödülü de gitgide daha cazip hale geliyor. Bu da daha çok madenciyi blok kazma yarışına katılmaya teşvik ediyor. Karşılık olarak sistemde ne kadar çok madenci varsa ağ da o kadar güvenli oluyor. Artan rekabet, buna ek olarak, madencilerin yarışta kalmak için sürekli yeni donanıma yatırım yapması anlamına geliyor.
Kripto para birimlerinin alım satımı hakkındaki bilgilere Binance web sitesinden ulaşılabilir.
Ethereum blockchain’i, Ocak 2020’de PoW sistemini terk ederek daha az enerji gerektiren pay ispatı (PoS) sistemine geçiş yapmayı planlıyordu. Ancak bu tarihte hazırlıklar tamamlanamadı. PoS’ye geçiş ve Ethereum 2.0’ın çıkışının 2020’nin ilerleyen döneminde gerçekleşmesi bekleniyor.
Ethereum madenciliği, Ethash algoritmasını baz alıyor. Ethereum ağı ilk yayınlandığında, ETH madencileri her bir blok başına 5 ETH blok ödülü alıyordu. Byzantine hard fork’unun gerçekleştiği 2017 sonunda ise, Ethereum blockchain ağı blok ödüllerini 5 ETH’den 3 ETH’ye düşürdü. 2019’un başında blok ödülü bu kez 2 ETH’ye düşürüldü ve bu olaya “the thirdening” adı verildi.
Bitcoin’in aksine, Ethash iş ispatı protokolü nedeniyle ASIC kullanarak madencilik yapmak kârlı olmuyor. Her bir Ethereum bloku, ortalama 12 saniyede kazılıyor. Zorluk düzeyi ise Ethereum çıkarmak için kullanılan toplam bilgisayar gücüne (diğer adıyla ağın hash oranına) göre ölçeklendiriliyor.
Ethereum’da yapılan işlemlere “gas” adı veriliyor ve tüm ağın faaliyetleri bu birimle işliyor. Diğer bir deyişle, blockchain üzerinde değişiklik yapabilmek için gas (Ether) harcamanız gerekiyor. Ethereum da bir Turing complete iç koduna sahip bulunuyor.
Bitcoin’in değerinin sonsuz arz neticesinde zarar görmesini önlemek isteyen Satoshi Nakamoto, her 210 bin blokta gerçekleşecek bir “yarılanma etkinliğini” kodlara ekledi. Bitcoin ağı ilk çıktığında, Bitcoin’in blok ödülü üretilen blok başına 50 BTC idi. 2012’de bu miktar 210 bininci blokta yarıya düşürüldü ve blok ödülü 25 BTC oldu. İkinci yarılanma 2016’da 420 bininci blokta gerçekleşti ve blok ödülü 12,5 BTC oldu.
BTC’nin toplam arzına (21 milyon BTC) ulaşana kadar bu işlem her 210 bin blokta uygulanacak. Son blok ödülünün 2140’da verileceği tahmin ediliyor!
Bitcoin saklamanın birçok farklı yolu var – işte bunlardan birkaçı:
- Bitcoin borsasında tutun
Dünyanın her yerinde birçok çeşitli Bitcoin borsası mevcut. Bu borsaların tamamı sizin başka kripto para birimleri (altcoinler) veya devlet para birimleri (USD, EUR, GBP vs.) için Bitcoin satmanıza olanak sağlıyor. Aynı zamanda bu borsalar, sahip olduğunuz BTC varlıklarını sizin adınıza saklıyor. Onları güvende tutmak da, borsanın görevi haline geliyor. Kripto para borsalarının hack saldırısına uğradığı veya müşterilerine ait BTC’leri kaybettikleri durumlar da yaşandı; bu nedenle kripto varlıklarınızı emanet etmek için bir borsa arıyorsanız, araştırmanızı iyi yapın.
- Bitcoin cüzdanında saklayın
Sahip olduğunuz Bitcoin’i kripto borsasında tutmak yerine bir Bitcoin cüzdanında da tutabilirsiniz. Cüzdanlar ikiye ayrılıyor; soğuk cüzdan ve sıcak cüzdan. Sıcak cüzdanlar, internete bağlı çalışan, yani Bitcoin’i online ortamda tutan yazılımlardır. Sıcak cüzdanlar, işlem yapmaya daha uygun olsalar da internete bağlı kaldıkları için gelecek saldırılara karşı mantıken daha zayıftırlar.
Soğuk cüzdanlar “online” olmayan cüzdanlardır. Hacker’lar bu tip soğuk depolama araçlarına internet üzerinden erişemez. Bu yüzden soğuk cüzdanların saldırıya uğrama ihtimali çok daha azdır. Buna karşın, sahip olmak için bir ücret ödemek gerektiğinden ve kullanımı teknik bilgi gerektirdiğinden, bu tip cüzdanlar kullanıcı açısından daha zahmetlidirler. Soğuk cüzdana örnek olarak donanım tabanlı cüzdanlar ve kâğıt cüzdanlar verilebilir.
Nasıl ki bir e-posta adresi, mesajınızın doğru kişiye ulaşmasını sağlıyorsa, bir Bitcoin adresi de kripto paranızın blockchain üzerinde doğru yere ulaşmasını sağlamakta kritik önem taşıyor.
BTC göndermenizi ve almanızı sağlayan fiyakalı bir kriptografik kod parçası olan açık anahtar, bir QR kodu formundadır.
Neyse ki, Bitcoin ağını kullanmaya başlamak için bilgisayar bilimlerinde doktora yapmanıza gerek yok. Pek çok borsa veya cüzdan, Bitcoin alımı yaptıktan sonra sizin için bir adres oluşturacaktır.
Yeni bir adresle ilgili en ürkütücü kısım ise, ne kadar uzun olduklarıdır: harf ve rakamlardan oluşan 26 ila 35 arası karakter. Bir BTC adresi “1”, “3” veya “bc1” ile başlar.
Bitcoin işlemleri banka hesap transferleri gibi iptal edilemiyor veya geri iadesi mümkün olmuyor. Bu yüzden de gönderim yapmadan önce adres satırını iki ve hatta üç kez kontrol etmek önem taşıyor.
Bir Bitcoin ödemesini yanlış kripto para cüzdanına gönderirseniz, o cüzdanın sahibinden size parayı geri yollamasını istemekten başka çareniz kalmaz.
Açık ve özel anahtarlarınızı güvende tutmak gerçekten önemli ve Bitcoin’lerinizi kötü niyetli insanlardan korumak için kullanabileceğiniz birkaç yöntem var.
BTC borsaları : Coinbase ve Binance gibi platformlar, PayPal hesabına veya online bankacılığa benzer bir deneyim sunuyor. Android ve iOS platformlarında bulunabilen bu mobil cüzdanlar, işlem geçmişinin tamamını gösteriyor. Dahası, hatırlatma sözcükleri ve iki adımlı doğrulama sayesinde hesabınızı daha güvenli tutmaya yardımcı oluyorlar.
Donanım Cüzdan: Online blockchain cüzdanları, BTC varlığınızın internete bağlı “sıcak cüzdanlarda” tutulması durumunda çalınma riski taşıyor. Donanım cüzdanı ile coin’leriniz şifrelenmiş bir şekilde fiziksel bir cihazda, internetten bağımsız soğuk cüzdanda saklanıyor. Bu ürünlerin pek çoğu, Ethereum gibi diğer kripto paraları da destekliyor.
Kağıt Cüzdan: Eski usul bir yöntem istiyorsanız, Bitcoin adresinizi bir kağıda yazabilir veya daha kolayı çıktı alabilirsiniz. Özel anahtarı bu şekilde saklamak da pek risksiz sayılmaz. Kağıt cüzdanı kaybederseniz, sahip olduğunuz BTC de sonsuza kadar kaybolabilir.
Bitcoin işlemleri nasıl çalışır sorusuna yanıt ararken, “mempool” ifadesine denk gelebilirsiniz. Bu, bellek (memory) ve havuz (pool) sözcüklerinin kısaltmasını temsil ediyor.
Bellek havuzu, bir madenci tarafından henüz doğrulanmamış ve blockchain üzerinde bir sonraki bloka eklenmeyi bekleyen tüm BTC işlemlerinin içeren bir kayıttır. Bellek havuzu ağ üzerindeki her bir düğüm noktasında ayrı ayrı saklanıyor ve bir benzetme yapmak gerekirse, bekleyen Bitcoin işlemleri için bir “bekleme odası” işlevi görüyor.
Bellek havuzundaki işlemler, blockchain’e her yeni blok eklendiğinde periyodik olarak temizleniyor. Bellek havuzunda beklemede olan işlemler, ancak minimu işlem ücreti eşiğini aştıklarında temizleniyor (işleniyor).
Bellek havuzundaki düşük öncelikli transferler, yani örneğin düşük ücretli olanlar, işlenip doğrulanabilmek için genelde birden fazla blok “beklemek” durumunda kalıyor.
Hash oranı, herhangi bir anda Bitcoin blockchain ağının ne kadar güçlü olduğunu tespit etmek için önemli bir göstergedir.
Birçok farklı Bitcoin cüzdanı mevcut; web, masaüstü ve kağıt bunlardan sadece birkaçı. Hangi cüzdan tipi sizin için uygun?
İçindekiler
- Yazılım Cüzdanları
- Web Cüzdanları
- Multisig Cüzdanlar
- Masaüstü Cüzdanları
- Mobil Cüzdanlar
- Donanım Cüzdanlar
- Kağıt Cüzdanlar
Önceki bölümde, Bitcoin cüzdanı nedir ve insanların itibari para ile işlem yapmak için kullandığı geleneksel banka hesaplarından nasıl ayrılır sorularını yanıtladık.
Buradan itibarense Bitcoin cüzdanlarının yazılım, donanım ve kağıt olmak üzere çeşitlerini ve nasıl kullanıldıklarını inceleyeceğiz.
Bu üç temel türe ek olarak Bitcoin cüzdanları, tek anahtarlı veya çoklu imza destekleyen teknoloji de kullanabiliyor. Dijital cüzdanlar ayrıca, depolama biçimlerine göre “sıcak” ve “soğuk” şeklinde ayrılıyorlar. Sıcak cüzdan internete bağlanırken, soğuk cüzdan çevrim dışı çalışıyor.
Şöyle düşünün; 50 bin dolarınız olsa hepsini cüzdanınızda tutar mıydınız? BTC için durum neden farklı olsun?
Birden fazla Bitcoin adresi kullanarak tüm kripto paranızın tek noktada olmasını önlemek akıllıca bir hareket olacaktır.
Günlük alım işlemlerinizi gerçekleştirecek kadar küçük miktarda Bitcoin saklamak için mobil cüzdanlar ideal bir seçenek olacaktır; ancak günlük düzende dokunmayacağınız fonları saklamak için teknoloji harikası bir donanım cüzdanına geçmeniz tavsiye edilir. Kripto paranızı nasıl güvende tutacağınıza ilişkin bizim de kısa bir rehberimiz bulunuyor, detayları buradan görüntüleyebilirsiniz!
Bitcoin alıp satmaya başladığınıza göre, farklı bir şey yapmayı öğrenmenin vakti geldi: Bitcoin göndermek.
İçindekiler
Bitcoin (BTC) eşler arası bir elektronik para sistemidir ve kullanıcılara, aracı bir kuruma ihtiyaç duymadan, dünyanın her yerine doğrudan transfer yapabilme imkanı sunar. Bitcoin göndermek için, kullanıcının Bitcoin işlemi yapmayı sağlayan temel altyapıya alışmaları gerekiyor.
BTC gönderme süreci seçtiğiniz cüzdan türüne ve cüzdan sağlayıcıya göre değişiklik gösterecektir.
Tüm yöntemlerde ortak olan ise, göndermek istediğiniz Bitcoin miktarını size sunulan ekranda belirlemek: Bu bir mobil uygulama, masaüstü uygulaması, web tarayıcısı veya bir Bitcoin ATM’si üzerinden olabilir.
Ayrıca alıcı tarafın cüzdan adresini bilmeniz ve bunu transferde “hedef adresi” olarak girmeniz gerekiyor.
Ek olarak, tek bir kullanıcı Bitcoin cüzdanıyla birden fazla yeni cüzdan adresi oluşturabilir ve bunların her biri kendi eşsiz özel anahtarıyla eşleştirilir. Cüzdan adresleri Bitcoin blockchain üzerinde herkese açık bir şekilde tutulsa da, onunla eşleştirilen bu özel anahtar (private key) kalıcıdır ve mutlak surette gizli tutulmalıdır.
Bu süreci basitleştirmek isteyen bazı yazılım (ve kağıt) cüzdan sağlayıcıları, kullanıcılarına bir QR kod taramasıyla alıcı adresini girme imkanı sunuyor. Bazı cüzdan sağlayıcıları ise alıcının cüzdan adresiyle eşleştirilmiş bir e-posta adresiyle bile BTC göndermeye izin veriyor.
Eğer bu tür bir QR kod veya e-posta desteği bulunmuyorsa, alıcının Bitcoin adresini oluşturan harf ve rakamları tıpkı bir başkasının banka hesabına gönderim yapar gibi titizlikle kontrol etmeniz ve bilginin doğru olduğundan emin olmanız gerekiyor.
Şunu da ekleyelim; aynı kullanıcı eğer Binance ve Gate.io Bitcoin cüzdanları gibi kripto para borsaları üzerindeki iki yazılım cüzdanı arasında Bitcoin transferi yaparsa, Bitcoin gönderme işlevinin buradaki adı Bitcoin yatır/çek olarak adlandırılmış olabilir.
BTC gönderimini Ledger Nano S gibi bir donanım cüzdanından yapmak söz konusu olduğunda ise kullanıcıların genelde bu fiziksel donanımla bir masaüstü uygulaması ekranı üzerinden etkileşime girmesi beklenir.
BTC gönderirken şunu da unutmayın, kullanıcılar bazen transfer için alınacak işlem ücretinin ne kadar yüksek olacağını seçebiliyor. Genelde işlem ücreti ne kadar düşükse, Bitcoin işleminin Bitcoin blockchain üzerindeki doğrulanma süresi de o kadar uzuyor.
Her ne kadar artık evde Bitcoin madenciliği yapmak pek mümkün olmasa da, varınızı yoğunuzu yatırmaya gerek olmaksızın kripto para madenciliği yapmanız için hala çeşitli yöntemler mevcut.
BTC madenciliği yıllar geçtikçe çok daha zor hale geldi. Kripto paraların ilk dönemlerinde, bir dizüstü bilgisayardan dahi yeni coin madenciliği yapmak mümkündü. Karmaşık matematiksel problemler çözüp yeni işlem blokunu doğrulayan, 50 BTC ödülün sahibi oluyordu. (Bu blok ödülü o dönemde sadece 50 dolar ediyordu ve hiç kimse bu dijital paranın zamanla böylesine değer kazanacağını bilmiyordu.)
Bugünlerde Bitcoin madencileri için hayat o kadar kolay değil. Blok ödülleri birkaç yılda bir yarılandı ve her blokta dolaşıma giren Bitcoin sayısı 6,25 BTC seviyesine kadar düştü. Buna karşın, Bitcoin işlemlerinin halen doğrulanması gerekiyor. Diğer bir deyişle, işlem ücretleri madenciler için kritik bir gelir kaynağı haline geldi.
Burada, Bitcoin madenciliği nasıl çalışır konusuna açıklık getireceğiz, blockchain’in işleyişini sürdürmek için ne kadar bilgisayar gücüne ihtiyaç duyulduğunu masaya yatıracağız ve madencilik donanımının kullanılabileceği diğer iş ispatı sistemlere göz atacağız.
Yeni Bitcoin üretmeyi sağlayan teknolojiye derinlemesine dalış yapmadan önce, bir blok Bitcoin nasıl çıkarılıyor basit şekilde öğrenelim.
Bildiğiniz üzere, blockchain ilk blokun çıkarıldığı 2009 yılından bu yana Bitcoin’e ilişkin tüm işlem kayıtlarının tutulduğu ana yerdir. Yıllar içinde bu bloklardan bir zincir oluşturuldu ve bu sayede geçmiş işlemler üzerinde değişiklik yapmak neredeyse imkansız hale geldi. Herhangi bir işlem verisini düzeltmek istense, o bloktan sonraki tüm blokların yeniden hesaplanması gerekirdi ve bu mantıksız derecede yüksek bilgi işlem gücüne ihtiyaç duyardı.
Açık defter kullanılmasının en büyük faydalarından biri de aynı Bitcoin’in aynı anda iki defa kullanılmasına izin vermeyerek, çifte harcamayı önlemesi. Kağıt parada örneğin bir video oyunu için 50 doları fiziksel olarak vermeniz gerektiği için çifte harcama sorunu yoktur; bir sonraki dükkana gidip aynı banknotla ayakkabı almanız mümkün olmaz.
BTC madencilik sürecine dönecek olursak, her 10 dakikada bir yeni blok oluşturuluyor. Başka bir deyişle, Bitcoin madencileri blok ödülü alabilmek için her saat yaklaşık altı kez muazzam bir rekabete girişiyor.
Madencilik çok fazla bilgi işlem gücü gerektiriyor ve bir bloku doğrulayabilen şanslı kişi, bir matematik problemini ağın geri kalanından daha önce çözmüş oluyor. (Bu aynı zamanda iş ispatının da temel mantığını oluşturuyor, yüksek işlem gücü sayesinde hizmet engelleme saldırıları önlenebiliyor.)
Bahsi geçen soru çözüldüğünde, 1 MB boyutundaki yeni blok da meydana gelmiş oluyor. Doğrulanmayı bekleyen Bitcoin işlemleri bunun ardından bir bellek havuzundan (mempool) derleniyor. Bitcoin madencisi, kendi işlem bloklarında daha fazla işlem ücreti ödemeyi kabul eden Bitcoin kullanıcılarına genelde öncelik tanıyor.
Bu yeni blok ayrıca “coinbase işlemi” adlı bir veriyi de içeriyor. Bitcoin madencileri, emekleri için 6,25 BTC’lik blok ödülünü ve kendi bloklarındaki her transferin işlem ücretini bu şekilde topluyor.
Evet, 10 dakikalık süre zarfında bir hayli olay gerçekleşiyor. BTC madenciliği nasıl işliyor artık kabaca bir fikrimiz var, şimdi işin derinine inelim. Sıradaki bölüme geçmeden önce çayınızı tazelemek isteyebilirsiniz.